Manisa
Sardes, Manisa'nın Salihli ilçesinde, Sart Mahallesi'nin yanında bir antik kenttir; İzmir'in yaklaşık 80 km doğusundadır. MÖ 7. ve 6. yüzyıllarda Lidya Krallığı'nın başkentiydi. MÖ 7. yüzyılda burada elektrondan sikke basıldı. Kral Kroisos daha sonra bunların yerine ayrı altın ve gümüş sikkeler çıkardı. UNESCO, “Sardes ve Bin Tepe Lidya Tümülüsleri”ni 2025'te Dünya Mirası Listesi'ne aldı.
Roma dönemi hamam-gymnasium yapısı 23.000 metrekarelik bir alanı kaplar. İki katlı Mermer Avlu 1964-1973 arasında restore edildi. Hemen yanındaki sinagogun ana salonu 50 metreden uzundur; zemininde yaklaşık 1.400 metrekare mozaik vardır. Artemis Tapınağı alanın güneyindedir. Yapımına MÖ 3. yüzyılda başlandı, tapınak hiç tamamlanmadı. İki sütunu antik çağdan beri bütün hâlde ayaktadır.
Kalıntılar İzmir-Ankara kara yolunun iki yanındadır. Hamam-gymnasium ile tapınak ayrı alanlardır; ikisine de zaman ayırın. Yollar çakıl ve çimenliktir. Gitmeden önce güncel ziyaret saatlerini kontrol edin.